Leren van fouten
Onlangs belandde ik in een gesprek over een uitspraak die je regelmatig hoort: van fouten leer je. Een uitspraak waar weinig mensen bezwaar tegen zullen hebben. Vaak gebruikt om als iets niet helemaal lekker is verlopen, de moed er in te houden. De pijn te verzachten.
Toch begon ik me af te vragen of dat altijd zo vanzelfsprekend is. Leren we werkelijk van fouten? Of is het antwoord minder eenduidig dan vaak wordt aangenomen?
Ik merkte dat ik daarbij moest denken aan een oude gedachte van Spinoza.Niet dat ik een doorgewinterde filosoof ben, maar als iemand mijn mening ondersteund, dan is zo iemand direct interessant.
Ervaring is nog geen inzicht
Spinoza onderscheidde verschillende vormen van kennis. Helemaal onderaan staan dingen die we van anderen aannemen. Daarboven komt ervaring: dingen die we zelf meemaken. Maar ervaring alleen was voor hem nog geen eindpunt.
Volgens Spinoza bestaat het risico dat ervaringen losse indrukken blijven. We zien iets gebeuren, onthouden het resultaat en trekken conclusies. Soms terecht, soms niet.
Wie eenmaal tien witte zwanen heeft gezien, kan gemakkelijk denken dat alle zwanen wit zijn.
De stap die Spinoza belangrijk vond, is die van ervaring naar begrip. Niet alleen onthouden wat gebeurde, maar proberen te begrijpen waarom iets gebeurde.
Het voordeel van succes
Tijdens dat eerder genoemde gesprek kwam een gedachte naar voren die ik interessant vond. Bij succes krijg je vaak een aanwijzing over een aanpak die werkt. Er is kennelijk iets gedaan dat tot een gewenst resultaat leidde.
Dat betekent natuurlijk niet automatisch dat de juiste oorzaak bekend is. Succes kan ook toeval zijn. Maar succes geeft wel een richting: iets lijkt voldoende effectief om opnieuw te proberen.
Bij fouten ligt dat anders.
Een fout vertelt vaak vooral wat níét werkte. Dat is waardevolle informatie, maar daarmee blijft nog steeds de vraag open wat dan wél de juiste aanpak zou zijn.
Een project kan mislukken doordat de planning slecht was. Of door communicatieproblemen. Of doordat de uitgangspunten verkeerd waren. Of door iets heel anders.
Het uitsluiten van één verkeerde route betekent nog niet dat de goede route direct zichtbaar wordt.
Wat leren we dan eigenlijk?
Dat betekent niet dat fouten weinig waarde hebben. Integendeel.
De waarde zit waarschijnlijk minder in de fout zelf en meer in wat daarna gebeurt. Wanneer een fout aanleiding wordt om oorzaken te onderzoeken, aannames ter discussie te stellen en verbanden te zoeken, ontstaat iets anders dan alleen een teleurstelling.
Dan ontstaat inzicht.
Misschien leren we uiteindelijk niet zozeer van fouten of van successen. Misschien leren we vooral van het onderzoeken ervan.
En misschien is dat precies waar Spinoza op wees: ervaring is een goed beginpunt, maar liever niet het eindstation.
Dat roept overigens nog een andere vraag op: als ervaring niet automatisch inzicht oplevert, wanneer is iemand dan eigenlijk een ervaringsdeskundige?
Reactie plaatsen
Reacties